Op het schermpje van je smartphone is het lastig beoordelen of iets haarscherp is of nét niet. Het lijkt op het eerste gezicht oké, totdat je na de opname inzoomt en ontdekt dat juist je onderwerp kneiteronscherp is. Herkenbaar? Gelukkig is er een oplossing voor: focus peaking. En sorry alvast; er is geen goede Nederlandse vertaling voor.
Wat is focus peaking?
Focus peaking is een functie die de scherpe delen van je beeld markeert met felgroene lijntjes. Terwijl jij scherpstelt, tekent je camera-app groene randjes rond de delen die écht ‘in focus’ zijn. Je hoeft dus niet te gokken of de voelsprietjes van een kever, of de ogen in een portret echt scherp zijn: je ziet het meteen.
Focus peaking werkt alleen als jij de scherpstelling zelf regelt. Jij kiest het scherpstelpunt en de groene randjes bevestigen dat je goed zit. Het kan je een hoop gezucht en gewiste foto’s schelen, maar het is niet onfeilbaar. Kom ik later op terug.
Wanneer gebruik je het?
Focus peaking komt vooral van pas in situaties waarin scherpstellen lastig is.
- Bij macrofotografie of (portret)foto’s met een telelens. Het scherptevlak is dan zó flinterdun dat een centimeter of zelfs een millimeter ernaast al niet meer scherp oogt. Focus peaking laat je precies zien of je scherpte op het juiste punt zit.
- Bij autofocus die misgrijpt in lastige situaties, zoals in de avond of wanneer je door glas, gaas of takjes fotografeert. De camera kiest dan het verkeerde vlak of blijft zoeken. In zulke gevallen kun je proberen om de scherpstelling vast te zetten (AE/AF-vergrendeling) door je vinger iets langer op het scherm te houden. Jij kunt dan met de hand de scherpte leggen waar je die wilt, en focus peaking bevestigt dat live op je scherm.
Maar als zelfs dat geen betrouwbare scherpte oplevert, kun je beter de afstand met de hand instellen. En dan is focus peaking heel handig: je schuift de scherpte zélf naar het juiste punt en ziet precies waar de scherpte ligt.
Hoe zet je focus peaking aan?
Gebruik je een Samsung-telefoon? In de S-serie en op veel A5x-modellen vind je focus peaking in de Pro-stand van de Camera-app. Open de Camera-app en kies ‘Meer’ → Pro. Schakel ‘Focus handmatig’ in en geef een slinger aan de afstandsinstelling. Zie je oplichtende groene lijntjes, dan staat peaking aan.
Heb je een Android-smartphone en zit er geen focus peaking in de Pro-modus? Dan is de app ProShot het beste alternatief. ‘Open Camera’ kan het ook, maar die app zit zo bizar slecht in elkaar, dat ik ’m niet zou willen aanraden.
Op iPhones zit focus peaking niet ingebakken in de standaard Camera-app (waarom niet Apple?), dus je hebt een extra app nodig, zoals bijvoorbeeld Lightroom mobile. Om de handmatige scherpstelling in de camera van Lightroom te activeren, schakel je over naar de Pro-modus en druk je op ‘Auto’.
Het nadeel van Lightroom is dat je focus peaking niet even uit en aan kunt zetten. Dat is wel handig om je foto, het licht, de compositie, enz. te kunnen beoordelen, want met al die groene lijntjes zie je eigenlijk niet meer goed wat je aan het doen bent. Scherpte is belangrijk, maar het moet ook weer niet ten koste gaan van alle andere factoren die je foto kunnen maken of breken.
Een beter alternatief voor de iPhones is de Pro Camera-app van Reeflex. Daarin druk je simpelweg op het oogje (zie de rode pijl) om focus peaking in en uit te schakelen. Een mooi extraatje is dat je de kleur van de peaking kunt aanpassen naar rood of blauw. Handig bij macrofotografie als de groene lijntjes wegvallen in de natuurlijke omgeving.
Naast Reeflex bestaan er nog een aardig aantal betaalde iPhone-camera-apps met focus peaking als extra functie, zoals Camera+, Halide, Moment en ProCam.
Hoe gebruik je het?
Simpel: schuif rustig met de scherpstelbalk. Je ziet de groene peaking-randjes als een golf door het beeld trekken. Stop zodra jouw scherpstelpunt groen oplicht; adem in, adem uit en druk af. Bij macrofotografie gaat het anders. Dan gebruik je de scherpstelbalk niet, maar beweeg je je smartphone naar voor en naar achter om het scherpstelpunt te vinden.
Twijfel je? Maak een mini-reeks: twee opnamen precies waar jij denkt dat het scherp moet zijn, twee net iets ervoor, twee net iets erna. Daarmee vergroot je de kans op één duidelijke winnaar.
Waar focus peaking écht het verschil maakt
Daar hoef ik niet lang over na te denken: bij macrofotografie kan het echt je redding zijn omdat de scherptediepte zo klein is. Focus peaking laat exact zien wanneer het hart van de bloem of het oog van het insect ‘oplicht‘. Op een goede tweede plek: portretten. Daarbij móet scherpte op de ogen liggen, niet op de neus of wimpers.
Een kleine waarschuwing
Ach, daar zul je de disclaimer hebben. Komt-ie: focus peaking is een hulpmiddel en geen garantie voor scherpe foto’s. Ik heb gemerkt dat peaking de fout in kan gaan als er te veel details in beeld staan. Dan is opeens een hele plant groen of heeft de camera nét het verkeerde scherpstelvlak gepakt. Blijf daarom altijd kritisch kijken en leer de nukken van je camera-app op dit punt kennen. Zoom na het maken van je foto even in op het deel dat écht scherp moet zijn. Die check kost je een paar seconden en voorkomt frustratie achteraf.
Een andere aandachtspuntje – en ik heb het al genoemd – is dat je door focus peaking zo veel bezig bent met de scherpte dat je dingen als de compositie, achtergrond en lichtval een beetje vergeet. Dat is zonde. Daarom is dat aan/uit-knopje in de Reeflex-app zo handig. Want dan kun je peaking nog even activeren als je je beeld hebt bepaald.
Over macro gesproken
Over macro gesproken: check de nieuwe workshops macrofotografie van Smartzine en Photo Class in 2026. Want een scherpe macrofoto is leuk, maar weten hóe je die op de best mogelijke manier maakt, daar heb je pas echt wat aan. Grijp die kans, want deze workshop verandert gegarandeerd je kijk op de wereld om je heen. En ja: daar durf ik mijn hand voor in het vuur te steken!
Kijk, hier heb ik wat aan, want dat scherpstellen is nog wel een dingetje, vooral bij macrofotografie.