fbpx
Compositie zwart-wit

Compositie(regels) in de fotografie: zinvol of onzin?

Het is zo’n deftig woord hè: compositie. Alsof je aan de gang moet met een klassiek muziekstuk met honderden vellen bladmuziek. Maar niets van dat alles. Compositie in de fotografie gaat simpelweg over hoe en waar je de beeldelementen in je foto neerzet. Het gekke van ons mensen is dat we al eeuwenlang op zoek zijn naar een maatstaf om tot de beste indeling te komen. Met een hink-stap-sprong zijn die compositieregels ook in de fotografie beland. Maar zorgen die regels nu echt voor betere foto’s, of zijn ze meer een blok aan je been?

Of je nu een peperdure grootformaatcamera hebt of een smartphone: iedereen ziet hetzelfde rechthoekige kader. Het is net als het inrichten van je huiskamer: de meubels en accessoires heb je al, maar hoe maak je je kamer nu aantrekkelijk en gezellig? Soms ‘werkt’ het gewoon niet, maar kun je je vinger er niet opleggen waarom dat precies is. Staat de bank te strak tegen de muur? Zijn de gordijnen te bepalend? Als je dan de hulp inroept van een ervaren stylist, dan blijkt de oplossing vaak verrassend simpel. Dat je daar nu zelf niet aan gedacht had! Maar zo gek is dat niet.

De woonstylist heeft door al zijn ervaring een mix van 1000 beproefde concepten in zijn hoofd zitten. Die projecteert hij op jouw huiskamer en voor je het weet, schuift-ie een prachtige 3D-tekening onder je neus. Maar ooit is die stylist begonnen aan zijn eerste huiskamer en moest hij aan het werk met alleen de basisprincipes van woonkamer-restyling.

Compositie in de fotografie

Compositie in de fotografie werkt hetzelfde: als je een minder ervaren fotograaf bent, dan vraag je je soms af wat je moet doen om je foto’s beter, spannender of interessanter te maken. Je ziet op Instagram de prachtigste foto’s voorbij komen: perfect qua beeld en met een rake emotie. Hoe dóen ze dat? Eigenlijk is dat een universele vraag bij het betreden van welk vakgebied dan ook, of het nu gitaarspelen is, interieurontwerp of fotograferen.

Foto: Mathieu Stern

En pas dan merk je hoe moeilijk het is om te maken wat tot dan toe zo gemakkelijk leek. Je bent niet ineens een volleerd fotograaf. Net zomin als je na het restylen van één huis opeens een ervaren woonstylist bent. Daarvoor moet je jezelf eerst in honderden nieuwe situaties storten. Kijken en leren.

Maar zeker in het begin valt er zo veel te leren, dat je simpelweg niet weet waar je moet beginnen. Alsof je in een diep zwembad zit en nergens een trapje kunt vinden om eruit te komen. Precies daarvoor zijn er compositieregels die je wijzen op een aantal basisprincipes. Het zijn geen wetmatigheden, maar je moet ze meer zien als handvatten. Je doel is uiteindelijk om een foto-fingerspitzengefühl te krijgen zonder dat je ook maar een nanoseconde aan een compositieregel denkt. Maar laten we eerst eens naar een paar van die regels kijken.

Compositieregels

Deze video van de Cooperative of Photography loodst je in 3 minuten door een aantal belangrijke compositietips. Ik spreek je na de video 😉

De foto’s in de video zijn stuk voor stuk prachtige voorbeelden, maar zoals bij veel compositie-artikelen bekruipt me het gevoel dat er foto’s zijn gezocht die goed bij de compositieregels passen. Neem deze foto. Zijn het nu de diagonale lijnen die de foto zo fantastisch maken of is het gewoon dat rennende jongetje, de opvallende kleuren en de rode handjes op de muur links?

Compositie in de fotografie: schuine lijnen

Stel dat jij deze foto had willen maken met de eerste compositieregel uit de video (de rule of thirds) in je hoofd? Zou je het jongetje dan meer naar de rechterkant van het beeld hebben geplaatst?

En laten we de video eens doorspoelen naar tip 9: symmetrie. Fantastische foto, maar wat had jij in deze situatie gedaan? De man en zijn boot staan niet op een van de snijpunten van de regel van derden. Jaha, zeggen de makers van de video, maar deze foto is sterk door zijn symmetrische compositie.

Compositieregel symmetrie

In mijn ogen is dat ook hier weer een wat vergezochte reden. De foto is sterk door de enorme leegte en het contrast tussen het donkere silhouet van de man in een subtiel gekleurde omgeving van het vroege ochtendlicht. En niet per se door de symmetrie.

Waarmee ik maar wil zeggen: compositieregels kunnen van pas komen, maar dan is het wel handig als je weet in welke situatie je zo’n handvat kunt inzetten. En wanneer juist niet.

De nummer 1-compositieregel

De prijs voor de hoogst genoteerde compositieregel gaat naar de regel van derden, een lelijke vertaling van het Engelse ‘Rule of Thirds’ dat minstens 8,6 keer interessanter klinkt. Het zou ook een te gekke titel voor een Netflix-serie kunnen zijn, maar dat terzijde.

Zoals je in de video hierboven hebt gezien, hakt de regel van derden je beeld met vier lijntjes in 9 gelijke mootjes. De theorie is dat de snijpunten van de lijnen de meest krachtige punten in een foto zijn. De lijnen kunnen je helpen om het beeld spannender te maken, bijvoorbeeld door de horizon niet in het midden, maar juist op een van de horizontale lijnen te plaatsen.

De regel van derden
Yes, de regel van derden! De horizon ligt op de de bomenrij en de mensen lopen precies ter hoogte van de verticale lijn.

Nu wilde ik dus in mijn fotobibliotheek wat voorbeelden zoeken van de regel van derden in actie. Nou, dat viel nog niet mee. Maar heel weinig foto’s voldeden precies aan deze compositieregel, wat er ook op zou kunnen duiden dat ik beroerde foto’s maak 😉

Compositie in de fotografie: de gulden snede en de Fibonacci-spiraal
Links: de gulden snede, en rechts: de gouden spiraal

Ook bij de andere compositiehandvatten, zoals de gulden snede en de gouden spiraal, was het zoeken naar bijpassende foto’s. Nu wil ik beslist niet voorbijgaan aan de fantastische historie van de gulden snede en de intrigerende reeks van Fibonacci. Mijn oud-collega Anton Staartjes heeft daar een verhelderende blog over geschreven met de titel Who the f*ck was Fibonacci? Gaat dat lezen!

Gulden snede in driehoeken
De gulden snede in diagonalen

Maar wat is nou precies het nut van compositieregels als je gaat fotograferen? En waarom proberen veel fotowebsites de compositieregels over te brengen door übergelikte foto’s te voorzien van lijntjes die de regel trachten uit te leggen?

Het doet mij eraan denken dat ik vroeger op school eerst de conclusie schreef voor mijn werkstukken en pas daarna de verplichte, schoolse en veel te uitgebreide weg ernaartoe. En dat moest omdat het zo hoorde; niet omdat het handig was of dat het je verder bracht.

Opdracht!

Allemaal leuk en aardig, zul je denken, maar hoe nu verder? Mijn opdracht voor jou: laat je niet gek maken door de compositieregels en leer vooral uit de praktijk. Wat ik daarmee bedoel: pak één compositieregel uit de video hierboven, stop die in je hoofd en trek er dan op uit om te fotograferen.

Start bijvoorbeeld met de regel van derden en probeer foto’s te maken die min of meer voldoen aan deze compositieregel. Dat kan gemakkelijk door het raster in je smartphone aan te zetten zodat je die regel van derden de hele tijd voor je snufferd hebt.

Daarna pak je bijvoorbeeld symmetrie als thema voor je volgende fototocht. En daarna weer leidende lijnen, diagonalen, enz. Geloof me: door te doen leer je veel meer dan allerlei foto’s te bekijken waarop lijntjes zijn getekend.

Wil je toch wat hulp of een reminder bij het toepassen van een compositieregel? De app Wise Camera (alleen voor iPhone helaas) kan je daarbij helpen. De app legt een overlay met compositielijntjes over je camerabeeld. Je kunt twee regels gratis gebruiken, daarna betaal je €5,49 voor de resterende 10 compositie-overlays.

Wise Camera: app met compositieregels
Lissabon - foto met tegenlicht
Meer fototips
Geld verdienen met fotografie
Geld verdienen met fotografie: ook voor smartphone-foto’s?