Visie of registratie

Heb jij een visie of doe je aan registratie?

In de film Smoke uit 1995 maakt Auggie Wren, gespeeld door acteur Harvey Keitel, elke dag en vanaf dezelfde plek aan de overkant van de straat een foto van zijn sigarenwinkel. Vakantie nemen is er niet bij want hij heeft zichzelf opgelegd dat hij elke dag om precies 8.00 uur een foto moet maken en dat al 14 jaar lang. Aan de winkel verandert niets, maar elke foto is anders: ander licht, andere mensen, andere jaargetijden…

Deze film kwam meteen bovendrijven toen ik het idee kreeg voor deze blog. Wanneer is een foto een droge registratie van de werkelijkheid en wat is het punt dat je kunt zeggen: je kijkt nu naar een foto waarin de fotograaf zijn visie geeft op de werkelijkheid? Of in ieder geval zijn signatuur achterlaat.

Still uit de film Smoke
Scene uit de film Smoke: Auggie Wren (Harvey Keitel) fotografeert zijn winkel

De meeste mensen met een smartphone registreren de werkelijkheid. Ze bevinden zich in een mooie omgeving of maken iets bijzonders mee. Met de camera doen ze een poging om dat moment vast te leggen zodat ze de herinnering later gemakkelijk kunnen terughalen. Dankzij de smartphone is er een enorme groei aan ‘registratiefotografie’. Ook mijn fotobibliotheek zit vol met dit soort foto’s, vooral van mijn kinderen. Een dikke prima, maar het is niet de fotografie als in ‘schrijven met licht’. Het is een fotokopietje van wat je ziet.

Fotografie met een hoofdletter F

Een stap verder is de fotografie waar jij graag beter (nóg beter 😉) in wilt worden. Je bent gefascineerd door de werkelijkheid en wilt dat zo mooi mogelijk vastleggen. Een bloem, een steegje of een zonsondergang: het kan alles zijn. Een flinke uitdaging, want hoe vang je die schoonheid van het moment in een foto?

Het is alsof je uit eten gaat in een driesterrenrestaurant: je wordt leuk ontvangen, de serveerster heeft een fantastische timing, het eten is verbluffend goed, de wijn smaakt hemels, de sfeer is gezellig met leuke mensen, en de kok vertelt een paar leuke anekdotes aan tafel.

In deze situatie zijn de sfeer, de mensen en het eten bepalend voor wat je op dat moment ervaart. Wat denk je dat in zo’n geval beter werkt: de werkelijkheid vastleggen door een bord eten te fotograferen, of de sfeer proberen te vangen door je tafelgezelschap te fotograferen door een glas witte wijn waarop het condens parelt?

Waarmee ik maar wil zeggen: een foto die een visie geeft op de werkelijkheid is een langer leven beschoren dan een foto die alleen maar registreert. Die verdwijnt al gauw naar de krochten van je fotobibliotheek. De foto met visie wil je aan de muur hangen.

Wat is visie?

In de fotografie is visie is niets anders dan jouw persoonlijke kijk op dingen of een situatie. Die ‘kijk’ krijg je bepaald niet in de schoot geworpen. Het is een zoektocht waar geen eind aan lijkt te komen en dat is maar goed ook.

De voorwaarde voor die zoektocht is dat je dingen probeert die misschien niet logisch zijn en ook geen mooie foto’s opleveren, maar die wel de vocabulaire van je beeldtaal uitbreiden. Breng jezelf op nieuwe ideeën door te experimenteren met je camera. Laat je inspireren door fototentoonstellingen, volg interessante accounts op Instagram, sluit je aan bij een Facebookgroep voor fotografie, ga bij een fotoclub of lees nog eens wat blogs op deze website.

En vooral: denk niet te snel dat je ‘de foto’ al gemaakt hebt als je op een mooie plek bent. Ga dóór en probeer het eens met andere lenzen, andere belichting en andere standpunten. Dwing jezelf om creatief te denken. Niets is te gek, niets hoeft meteen te lukken en het hoeft ook niet altijd ‘mooi’ te zijn.

Kortom: bekwaam jezelf in de kunst van het kijken. Dan ontstaat die visie vroeg of laat vanzelf. Kieken is leuk, maar kijken is beter.

Echt of onecht?

Ooit werkte ik met iemand samen die vond dat elke foto ‘de werkelijkheid’ moest representeren. Wat ik per definitie onzin vind, want het is onmogelijk om in een foto de werkelijkheid te presenteren. Ook al gaat het om documentairefotografie: de fotograaf maakt altijd een keuze die het beeld kleurt. Wij weten als kijker immers niet wat er buiten dat beeld gebeurt.

Er staat me een foto bij van anti-Amerika-activisten die in Iran een Amerikaanse vlag verbranden. Er is ook een uitgezoomde foto van dat tafereel waarop te zien is dat het maar om een handjevol Iraniërs gaat en niet om een betoging van 50.000 mensen. Of wat dacht je van de fotograaf die de zogenaamde mensenmassa’s in coronatijd fotografeerde met een lange telelens waardoor het drukker leek dan het eigenlijk was. Is dat dan de visie van de fotograaf, waarheidsgetrouwe impressie of beeldmanipulatie?

Bewerkt en onbewerkt

Veel smartphone-fotografen willen nog weleens bij hun foto zetten dat het beeld ‘onbewerkt’ is, dat er ‘geen filter’ is gebruikt of dat er ‘alleen maar’ wat is rechtgezet in Snapseed. Waar komt die anti-fotobewerking toch vandaan?

Nu kan ik die ‘onbewerkt’-mensen heel snel uit de droom helpen met de mededeling dat bijna alle smartphones een akelige hoeveelheid bewerkingen op een foto loslaten. Dus dan komt de melding ‘onbewerkt’ wel wat vreemd over.

Maar buiten dat; heel vaak denk ik ‘joh, had je foto maar wel bewerkt’. Want als het goed is, wil je niet de werkelijkheid presenteren, maar het gevoel van dat moment. Als dat betekent dat je de lucht iets donkerder moet maken, het verkeersbord weg moet poetsen en een persoon een extra straaltje licht moet geven, DOE DAT DAN!

Wat niet wil zeggen dat je plankgas moet nabewerken, want dat zie je helaas ook veel op Facebook en Instagram. Diepzwarte cumuluswolken en fluorescerend groen gras vind ik hetzelfde als te lang geklopte slagroom.

Terug naar Smoke

Terug naar de film Smoke. Het gekke en misschien ook wel verwarrende in deze context is dat hoofdpersoon Auggie feitelijk alleen maar registrerende foto’s maakt. Toch zit er in dit geval wel degelijk een visie achter door het seriematige van de foto’s.

Want de winkel mag dan hetzelfde zijn gebleven: de mensen zijn in die 14 jaar wel veranderd. In de film krijgen de fotoboeken van Auggie een bijzondere lading mee als een vaste klant van zijn winkel de honderden foto’s bekijkt en op een van de beelden zijn overleden vrouw ontdekt. Toeval bestaat en helemaal in films.


fotowedstrijd smartphone-fotografie

Lissabon - foto met tegenlicht