Vignettering

Wat is vignettering en waarom maakt het je foto’s beter?

Vignettering: doe jij dat vaker of zit je nu glazig te kijken met een ‘waar-gáát-dit-over’-frons? Vignettering is het donkerder maken van de hoeken en randen van een foto. Dit komt bijvoorbeeld goed van pas als de randen van de foto te veel aandacht opeisen. Door die donkerder te maken, komt de aandacht meer op het midden van de foto te liggen. Hartstikke mooi, maar wist je dat je vignettering op een veel slimmere manier kunt toepassen?

Het leuke van vignettering is dat het een soort evolutie heeft meegemaakt. Althans: ik kan me herinneren dat fotobladen bij hun lenzentests het vaak hadden over ‘lichtafval in de hoeken’. Dat betekende dat het het beeld naar de hoeken toe langzaam donkerder werd en tjonge, dat was een flink minpunt.

Als ik terugdenk aan mijn analoge fotoclubtijdperk (nee, ik ben geen 23 meer, ook geen 35 trouwens), maakte werkelijk niemand de randen en hoeken expres donkerder. Dat is nu wel anders: vignettering is een van de meest gebruikte fotobewerkingen in het digitale tijdperk. Vignettering maakt je foto’s vaak een stuk krachtiger, soms dromeriger en misschien een beetje retro, en het verlost je van storende aandachttrekkers aan de randen en hoeken.

Foto zonder vignettering
Foto met vignettering

Voor vignettering geldt hetzelfde als wijn, pizza en slagroomtaart: gebruik het met mate. Of liever gezegd: gebruik het subtiel. Dat kan door de overgang naar de donkere randen zo zacht te maken dat je het nauwelijks opmerkt. Maar ook dat is geen wet: het kan soms ook mooi zijn om de hoeken zo donker te maken dat je onderwerp eruitknalt.

De gemakkelijkste manier om een foto op je mobiel van vignettering te voorzien is je standaard foto-app. Met een regelbalk of slider kun je de randen en hoeken wat donkerder maken. In het voorbeeld hieronder zie de vignet-functie in Foto’s-app op de iPhone. Behalve de sterkte van het vignet-effect valt er niets in te stellen. Je kunt het vignet bijvoorbeeld niet subtieler maken of het centrum van het vignet verplaatsen. Want het onderwerp waar je meer focus op wil leggen, bevindt zich vrijwel nooit precies in het midden.

Apple Foto’s: originele foto van station
Foto met vignet in Apple Foto’s

Vignettering in Snapseed

Een app die dat allemaal wel kan – je zag ’m al aankomen – is Snapseed. Als je tool ‘Vignettering’ loslaat op een foto, dan begint Snapseed met een standaardwaarde voor binnenste (0) en buitenste helderheid (-50). Je hebt dan al meteen een foto met een duidelijke vignettering. Door de binnenste helderheid wat op te voeren, kun je het contrast tussen het onderwerp en de randen van de foto vergroten.

Veel mensen denken dat het daarmee ophoudt, maar dat is net zo’n een misvatting als dat stamppot moet bestaan uit aardappelen en andijvie. Je kunt het vignet namelijk ook verplaatsen met je vinger en zo precies op de plek leggen die voor het beste effect zorgt. Als je deze optie nog niet kent, dan is nu het moment om daarmee te gaan experimenteren!

Met de vierde en laatste vignet-instelling in Snapseed kun je de grootte van de vignet-cirkel variëren. Dat doe je simpelweg door een knijp- of spreidbeweging te maken met te vingers. Je zult zien dat je daarmee ook de hoeveelheid drama in je foto opvoert of juist vermindert.

Vignettering in Snapseed
Vignettering in Snapseed: links het origineel, rechts met vignet.

Het leuke is dat er met deze 4 vignet-gereedschappen eindeloos valt te spelen. Alsof je een regisseur bent die ná de opname nog even de lampen verschuift om het juiste gevoel in de foto te leggen. Probeer ook eens de vignet-cirkel helemaal naar de rand van je foto te slepen en de grootte van de cirkel aan te passen. Opeens is die gewone foto helemáál geen gewone foto meer.

Vignetten maken in Lightroom

De mobiele versie van Adobe Lightroom krijgt de prijs voor de meest subtiele vignetteringsgereedschapskist. De app heeft maar liefst 5 regelbalken waarmee je de vignettering kunt beïnvloeden. In plaats van een onderscheid te maken tussen binnenste en buitenste helderheid, gebruikt Lightroom regelbalken voor ‘Vignet’ en ‘Middelpunt’. Andere namen, maar er gebeurt hetzelfde.

Vignettering in Lightroom mobile

Een belangrijk verschil met Snapseed is dat Lightroom ook tools heeft om de overgang naar het vignet heel zacht te laten verlopen. Door te spelen met de regelaars Doezelaar en Ronding kun je een vignet maken dat nauwelijks opvalt, maar ondertussen wel je foto verbetert. Een slimme optie is ‘Hooglichten’. Hiermee voorkom je dat het vignet te opvallend in bijvoorbeeld een heldere lucht aanwezig is. Hoe meer je de regelbalk naar rechts verschuift, hoe minder het effect terugkomt in de lichte delen van de foto.

Eén optie biedt Lightroom opvallend genoeg niet: je kunt de vignet-cirkel niet verschuiven zoals in Snapseed. Maar de reden laat zich raden. Lightroom heeft een veel geavanceerder selectiegereedschap om zo’n effect te bereiken en die is alleen beschikbaar in de betaalde versie van Lightroom. Ik weet dat veel mensen de handdoek in de ring gooien zodra het op app-abonnementen aankomt. We zijn te veel gewend geraakt aan gratis, denk ik.

Hoe dan ook: je kunt de betaalde versie van Lightroom een weekje gratis gebruiken. Lang genoeg om even uit te proberen of die extra tools waardevol genoeg voor je zijn.

Vignettering met selectief in Lightroom mobile

Met de ‘Selectief’-tool – de naam zegt het al – laat je een reeks bewerkingen los op een deel van je foto. Het is niet hetzelfde als vignettering, maar op de manier waarop ik het vaak gebruik, ligt het toch in het verlengde.

Neem de foto hierboven. Het was laat in de middag, de zon strooide zijn laatste stralen over de stad en ik zag iemand aan komen lopen, keek achterom en vond dat dit te mooi was om te laten liggen. Het resultaat is eigenlijk niet meer dan een snel kiekje en nog vies overbelicht ook.

Met de Selectief-tool trek je een cirkel of ovaal over een gebied dat je wilt bewerken of dat je juist niet wilt bewerken. In het voorbeeld hierboven heb ik het gereedschap gebruikt om het deel buiten de ovaal donkerder te maken.

Het mooie van de ‘Selectief’-tool is dat je oneindig veel selectieve bewerkingen op een foto kunt loslaten. Elk deel van je foto kun je dus een andere bewerking meegeven. En je kunt je foto bijvoorbeeld ook voorzien van een ‘gewoon’ vignet en dat combineren met een extra vignet via het selectietooltje van Lightroom. Zoals in de foto hieronder. Het rode gebied is het deel van de foto dat een extra ‘vignet-boost’ gaat krijgen.

Update: sinds de Lightroom-update in november 2021 staat ‘Selectief’ voortaan bekend als ‘Maskeren’.

Selectieve bewerking in Lightroom

En dat levert dan de volgende foto op:

Originele foto van de Moerputten
Bewerkte foto van de Moerputten

Maar ook al gebruik je geen Snapseed en Lightroom: met een simpel vignet kan je foto veel aan diepte en zeggingskracht winnen. Ik zou zeggen: probeer het uit bij je volgende fotosessie. Of pak gewoon een foto uit je fotobibliotheek waar je minder tevreden over bent en kijk of je hem kunt verbeteren met een shotje vignettering!

Originele foto
Bewerkte foto

– – – – –

Meer fijne fotokneepjes leren?

Dat kan! Steek je licht op bij een van deze online cursussen.

Lissabon - foto met tegenlicht