Focus stacking iPhone

Focus stacking: maak scherpere close-ups met je smartphone

Als je weleens een close-up of macrofoto hebt gemaakt, dan weet je hoe ongelooflijk klein de scherpstelruimte is. Je moet kiezen wat je scherp wil hebben: óf de bloemblaadjes, óf de meeldraden, want allebei gaat niet. Maar er is een manier om die scherpstelruimte flink op te rekken zodat zowel de blaadjes als de meeldraden haarscherp worden. De techniek die daarvoor nodig is, heet ‘focus stacking’. Maar kan dat wel met een smartphone?

Een hindernis bij macrofotografie met een smartphone is dat je de scherptediepte (het deel dat van voor naar achteren scherp wordt) niet kunt vergroten door het diafragma van de lens verder dicht te draaien. Want… een smartphone heeft geen diafragma. Je hebt dus geen middel om een groter deel van een bloem scherp te krijgen.

Kijk, en daarom is focus stacking zo interessant. Met deze techniek maak je een reeks foto’s waarbij het scherpstelpunt steeds een stukje verder ligt. Er zijn fotografen die daar heel ver in gaan en tientallen foto’s schieten van één onderwerp om maar zo veel mogelijk scherp te krijgen. Maar met 5 à 10 foto’s kom je ook al een heel eind.

Zodra je alle foto’s hebt geschoten, komt het magische moment dat je de scherpste delen van elke afzonderlijke foto eruit licht en samenvoegt tot één foto. Er was een tijd waarin je dat helemaal met de hand moest doen, maar nu zijn er slimme programma’s die de tijdrovende klus kunnen klaren. Het programma stapelt de afzonderlijke foto’s in lagen, en bewaart in elke laag het scherpste deel van de bloem. Vandaar de naam ‘focus stacking’.

Geen smartphone-apps voor focus stacking?

Je zou verwachten dat er wel een Android- of iPhone-app bestaat die het hele proces van focus stacking – van opname tot eindresultaat – vrijwel automatisch uitvoert. Als smartphones anno nu tig opnamen achter elkaar maken voor een perfect belichte HDR-foto, dan is dat focus stacking toch een fluitje van een cent. Zou je denken…

Maar helaas: die apps bestaan niet, of ik heb eroverheen gekeken. Wat wél bestaat zijn apps waarmee je een reeks focus stacking-beelden kunt schieten. Een voorbeeld daarvan is CameraPixels. Deze app schiet automatisch 5, 10 of 15 foto’s na elkaar en stelt steeds scherp op een ander deel van het beeld. Superhandig, maar het combineren van de scherpste delen van die beelden tot één foto moet je daarna op een computer doen.

Het meest gangbare programma hiervoor is Photoshop, maar er is een veel goedkoper, simpeler en sneller programma dat speciaal is gemaakt voor focus stacking: HeliconFocus.

Hoe maak je de foto?

Bij focus stacking is een statief meer dan handig. Je gaat immers verschillende foto’s ‘op elkaar stapelen’ en dan is het niet handig als het beeld van de ene foto verschoven is ten opzichte van de rest. Toch gaat die vlieger niet op als je een macrofoto maakt met een smartphone. Althans, zo werkt het met mijn iPhone 12 Pro en de Moment macrolens die erop zit. De lens heeft namelijk een vast scherpstelpunt. Daardoor kun je dat scherpstelpunt niet verleggen door op het scherm van je smartphone te tikken. Er zit dan niets anders op dan je hele mobiel in stapjes dichterbij de bloem (of wat dan ook) te houden. Zonder statief dus…

De bronbestanden voor focus stacking

Het nadeel zie je aan de reeks foto’s hierboven: als je een ‘lang’ stuk (van voor naar achter) scherp wilt hebben, verlies je zo veel beeld aan de zijkanten en is de verschuiving zo groot, dat een fotobewerkingsprogramma niet meer begrijpt wat bij wat hoort. Dat gebeurde precies in dit voorbeeld dat ik testte in HeliconFocus. En eigenlijk viel dit nog mee: Photoshop maakte een soort vastgekookte spaghetti van de meeldraden.

Focus stacking-programma
Een poging tot ‘focus stacken’ in HeliconFocus

Focus stacking: Photoshop vs. HeliconFocus

Tijd voor een volgende test. Dit keer met een close-up van een simpele Spaanse margriet. Dit keer zonder macrolens, maar wel met statief. Van beneden naar boven tik ik steeds op een ander deel van de bloem en maak een foto. Dat levert in totaal 7 plaatjes op met verschillende scherpstelpunten.

De originele foto met wazig bloemhart
De eerste foto van de reeks waarbij het scherpstelpunt op randen van de bloemblaadjes ligt.

Photoshop (versie 2022) neemt zijn tijd voor het uitlijnen van de 7 foto’s op mijn iMac. Dat uitlijnen is nodig om ervoor te zorgen dat alle onderdelen van de foto precies boven elkaar liggen in de ‘stapel’. Daarna mag het programma aan de slag om de scherpste delen van die lagen te combineren tot één scherp totaalbeeld. Dat vergt kennelijk nogal wat rekenkracht, want het normaal redelijk snelle Photoshop doet er meer dan een halfuur over om dat beeld op het scherm te toveren.

Focus stacking in Photoshop
De lagenstructuur in Photoshop laat heel mooi zien hoe het focus stacken werkt.
Samengestelde foto met focus stacking in Photoshop
En dit is het resultaat van het rekenwerk in Photoshop: een haarscherpe bloem

En wat denk je: HeliconFocus doet precies dezelfde klus in een paar seconden. Woohoo! Een echte Speedy Gonzalez. Het is wel een beetje zoeken en proberen wat de beste instelling is, maar het werkt. Een ander voordeel boven de Photoshop-methode is dat je ook ná de stacking-procedure nog aanpassingen kunt maken. In de meeldraden-foto hierboven had ik bijvoorbeeld nog wat ‘foute meeldraden’ weg kunnen poetsen.

Focus stacking in HeliconFocus
Samengestelde foto met focus stacking in Helicon Focus
Het focus stack-resultaat in HeliconFocus.

Als je goed kijkt naar beide resultaten, zie je waarom Photoshop zo lang aan het rekenen is: de photo stack uit Photoshop oogt scherper en sprankelender dan de foto die uit HeliconFocus rolt.

Toch kun je met HeliconFocus heel leuke resultaten bereiken. Je kunt een maand gratis met het programma aan de slag en als je een foto bewaart, komt er ook geen watermerk overheen of andere plagerijtjes. Proberen? Download het programma dan op de website van HeliconSoft. Overigens heeft ook ON1 Photo RAW een focus stacking-functie in huis.

Heb jij ervaring met focus stacking op een smartphone? Laat het weten in een reactie onder deze blog!

Lissabon - foto met tegenlicht